Stamceltherapie: wat werkt, wat is nog onderzoek en wat is onbewezen?

Wat is stamceltherapie eigenlijk?

Stamceltherapie is een verzamelnaam voor behandelingen met stamcellen of met gespecialiseerde cellen die daaruit zijn gemaakt. Het woord zegt dus nog niet welke cellen iemand krijgt, wat die moeten doen of hoe goed de behandeling werkt. Een bloedstamceltransplantatie bij een bloedziekte is iets anders dan onderzoek met gekweekte zenuwcellen bij Parkinson.^[1][7]

De belangrijkste vraag is niet alleen: werkt stamceltherapie? Maar: werkt dit celproduct, voor deze aandoening, bij mensen in mijn situatie? Vraag ook wat het doel is: de ziekte behandelen, verdere schade beperken, een functie herstellen of klachten verminderen. Die uitkomsten zijn niet onderling uitwisselbaar.

Stamcellen zijn geen universele reparatiecellen. Hun mogelijkheden hangen onder meer af van hun herkomst en ontwikkelingsfase. Een bloedvormende stamcel wordt niet vanzelf een zenuwcel omdat zij in een ander deel van het lichaam terechtkomt. Meer basisuitleg staat bij de ontwikkelingsmogelijkheden van stamcellen.^[15]

Welke behandelingen bestaan al, en wat is nog onderzoek?

Onderstaand overzicht bevat belangrijke voorbeelden, geen volledige lijst van alle celproducten. De status is gecontroleerd op 6 september 2026. Een wetenschappelijke uitkomst, een officiële toelating en vergoeding door een verzekeraar zijn drie verschillende zaken.

Een product kan voor één nauw omschreven aandoening zijn toegelaten, zonder dat andere producten met dezelfde soort cellen daarmee ook werkzaam of toegelaten zijn.

Hoe kunnen de cellen helpen?

Een voorraad bloedvormende cellen herstellen

Bij een bloedstamceltransplantatie is het doel dat de toegediende cellen opnieuw bloedcellen gaan vormen. Daarmee ondersteunen ze ook het herstel van het immuunsysteem. Het gaat om de bloedvorming, niet om het opnieuw opbouwen van ieder beschadigd orgaan.^[1]

Een bepaald celtype vervangen

Bij andere toepassingen worden stamcellen eerst in het laboratorium in een gekozen richting ontwikkeld. Onderzoekers proberen bijvoorbeeld dopamineproducerende cellen of insulineproducerende eilandjescellen te maken. De toegediende cellen zijn dan niet simpelweg een hoeveelheid veelzijdige, ongerichte stamcellen. Ze moeten de juiste eigenschappen hebben en op de juiste plaats blijven functioneren.^[7][10]

De reactie van het weefsel beïnvloeden

Bij mesenchymale stromale cellen (MSC’s) wordt onder meer onderzocht of afgegeven signalen ontstekingsreacties en de weefselomgeving kunnen beïnvloeden. Dat is een andere benadering dan het vervangen van een compleet orgaan. Een effect op afweercellen in een proef bewijst op zichzelf nog geen voordeel voor een patiënt.^[5][18]

Ook belangrijk: niet iedere celbehandeling is stamceltherapie. Behandeling met bloedplaatjesrijk plasma (PRP) gebruikt vooral een bloedplaatjesconcentraat. Exosomen zijn kleine blaasjes die cellen afgeven, geen stamcellen. De naam van een behandeling moet dus duidelijk maken wat er werkelijk wordt toegediend.^[22][26]

Stamceltransplantatie bij bloedziekten

Bij bepaalde leukemieën, lymfomen en andere bloedziekten kan een transplantatie onderdeel zijn van een intensief behandeltraject. Autoloog betekent met eigen cellen; allogeen betekent met cellen van een donor. Welke route past, hangt van de ziekte en de patiënt af.^[1]

De stamcellen worden vaak via het bloed verzameld en later via een infuus toegediend. Een beenmergtransplantatie is dus niet hetzelfde als een operatie waarbij het beenmerg als geheel wordt vervangen. Voorafgaande behandeling maakt het lichaam geschikt voor de transplantatie; daarna volgen herstel en langdurige controles.^[25]

Lees meer over bloedstamceltransplantatie en beenmerg.

Stamceltherapie bij MS: de afweer behandelen, geen zenuwen vervangen

Bij multiple sclerose (MS) beschadigen ontstekingsreacties het centrale zenuwstelsel. Bij de relapsing-remitting vorm wisselen aanvallen en perioden van herstel elkaar af. Voor een geselecteerde groep met een zeer actieve ziekte kan autologe bloedstamceltransplantatie, afgekort aHSCT, worden overwogen. Eerst wordt de ontregelde afweer intensief onderdrukt. Teruggegeven eigen bloedstamcellen helpen daarna de bloedvorming en afweer herstellen. Ze worden niet ingebracht om rechtstreeks nieuwe zenuwcellen te maken.^[3][20]

In Nederland kan deze behandeling onder strikte voorwaarden uit het basispakket worden vergoed. Het Zorginstituut stemde in 2026 in met aangepaste selectiecriteria. Laat daarom de actuele voorwaarden beoordelen door de behandelend neuroloog; een oude lijst op internet kan achterhaald zijn.^[3]

Het doel is vooral verdere ontstekingsactiviteit en achteruitgang beperken. Dat is geen garantie dat bestaande beperkingen verdwijnen. De behandeling is belastend en kan ernstige complicaties geven. Zij is niet voor iedere vorm of fase van MS geschikt.^[20]

Herstel van het hoornvlies: een gerichte toepassing

Het hoornvlies is het doorzichtige oppervlak voor aan het oog. Aan de rand liggen stamcellen die de buitenste cellaag helpen vernieuwen. Door een chemische of andere verbranding kan die voorraad beschadigd raken.

Holoclar gebruikt eigen gekweekte cellen voor bepaalde volwassenen met een matig tot ernstig tekort aan deze limbaalstamcellen na oogverbranding. Het middel heeft sinds 2024 een standaard EU-toelating, na een eerdere voorwaardelijke toelating. Dit is herstel van een specifiek oogoppervlak, niet een behandeling voor alle oorzaken van slecht zien.^[2]

Stamcellen combineren met gentherapie

Soms zijn stamcellen ook het uitgangsmateriaal voor een genetische behandeling. Bij Casgevy worden eigen bloedstamcellen aangepast zodat de bloedcellen die eruit ontstaan meer foetaal hemoglobine maken. Dat is een vorm van het eiwit dat zuurstof vervoert.

De voorwaardelijke EU-toelating geldt voor omschreven vormen van transfusieafhankelijke bèta-thalassemie en ernstige sikkelcelziekte vanaf 12 jaar, wanneer transplantatie passend is en een geschikte verwante donor ontbreekt. Een voorbereidende chemotherapie blijft nodig. Het is dus niet alleen een genetische aanpassing zonder verdere behandeling.^[4]

Basisuitleg: DNA en de regeling van genen.

Waar staat het onderzoek naar nieuwe behandelingen?

Vergroten

Parkinson: gerichte dopamineproductie

Bij Parkinson gaat een belangrijke groep zenuwcellen verloren die dopamine maken, een signaalstof die onder meer beweging helpt regelen. Twee vroege studies uit 2025 onderzochten transplantatie van uit veelzijdige (pluripotente) stamcellen gemaakte dopaminerge cellen: één met embryonale stamcellen als uitgangspunt en één met geherprogrammeerde iPS-cellen. Er waren aanwijzingen voor overleving en functie van het transplantaat. Kleine studies zonder overtuigende vergelijkingsgroep kunnen echter nog niet vaststellen hoeveel voordeel de behandeling boven bestaande zorg oplevert.^[7][8]

In Japan kreeg AMCHEPRY op 6 maart 2026 een voorwaardelijke, tijdgebonden toelating voor verbetering van motorische symptomen bij patiënten die onvoldoende reageren op bestaande medicatie. Land, voorwaarden en productnaam horen bij die mededeling: dit betekent niet dat iedere aangeboden Parkinson-stamcelbehandeling is goedgekeurd.^[9][23]

Lees de verdieping over Parkinson en neurale stamcellen.

Diabetes type 1: nieuwe insulineproducerende cellen

In een studie met zimislecel waren 10 van 12 deelnemers die de volledige dosis kregen na één jaar onafhankelijk van toegediende insuline. Dit waren geselecteerde volwassenen met diabetes type 1 en ernstige problemen met lage bloedsuiker, geen doorsnede van iedereen met diabetes. Afweeronderdrukkende medicatie was nodig. De kleine, niet-gerandomiseerde studie bewijst geen levenslange genezing en de risico’s van de behandeling blijven belangrijk.^[10]

Volgens de onderzoeksupdate van de fabrikant van augustus 2026 loopt het klinische programma door. Een onderzoeksprogramma is geen bewijs dat een behandeling al routinematig beschikbaar is.^[11] Meer uitleg staat bij nieuwe bètacellen uit stamcellen.

Artrose: minder pijn is niet hetzelfde als nieuw kraakbeen

Een Cochrane-review uit 2025 vond dat celinjecties bij knieartrose mogelijk enige verbetering van pijn en functioneren geven ten opzichte van placebo-injecties. De zekerheid van dat bewijs was laag. Het bleef onzeker of de behandeling structurele achteruitgang van het gewricht beïnvloedt en hoe het zit met belangrijke risico’s. Een claim als “uw kraakbeen groeit terug” gaat daarom verder dan deze resultaten toelaten.^[12]

Dwarslaesie, ALS en beroerte

Deze aandoeningen vragen elk een andere oplossing. Een vroege studie met neurale voorlopercellen bij ruggenmergletsel is niet hetzelfde als bewijs voor herstel van een langdurige dwarslaesie. Bij ALS behaalde een grote gecontroleerde studie met een bepaald MSC-product de primaire uitkomst niet. Ook de TREASURE-studie bij een herseninfarct liet geen significant voordeel op de primaire uitkomst na 90 dagen zien.^[13][14][24]

Negatieve resultaten betekenen niet dat alle onderzoek zinloos is. Ze begrenzen wel wat je over een behandeling kunt beloven. Lees meer over ruggenmergletsel en ALS en beroerte.

Waarom kun je niet spreken over één MSC-therapie?

De term MSC wordt gebruikt voor uiteenlopende mesenchymale stromale celproducten. Weefselbron, kweek, samenstelling en toediening kunnen verschillen. De uitkomst van één product mag daarom niet worden overgenomen voor een andere injectie of een andere ziekte.^[18]

Dat onderscheid is ook zichtbaar in de praktijk. De Amerikaanse FDA keurde Ryoncil goed voor kinderen vanaf twee maanden met een specifieke, ernstige afweercomplicatie na donortransplantatie die niet op steroïden reageert. Dit is geen algemene goedkeuring van MSC’s tegen artrose, veroudering of neurologische aandoeningen.^[5]

Omgekeerd werd Alofisel, een MSC-product voor bepaalde fistels bij de ziekte van Crohn, in december 2024 uit de EU-markt teruggetrokken. Aanvullend onderzoek kon het voordeel onvoldoende bevestigen. Een oudere vermelding “goedgekeurd in Europa” kan dus inmiddels onjuist zijn.^[6]

Lees hoe bewijs voor MSC-behandelingen wordt beoordeeld.

Wat zijn de risico’s en bijwerkingen?

Er bestaat geen betrouwbaar algemeen bijwerkingenpercentage voor “stamceltherapie”. Het risico hangt af van het celproduct, de voorbereiding, de toedieningsplaats en de gezondheid van de patiënt. Vraag naar cijfers voor de behandeling die daadwerkelijk wordt voorgesteld.

• Voorbehandeling: intensieve chemotherapie kan onder meer infecties, orgaanschade en vruchtbaarheidsproblemen veroorzaken. Dit speelt bij bepaalde transplantatietrajecten, niet automatisch bij iedere celtherapie.^[20]
• Afweer: donorcellen kunnen worden afgestoten. Bij een allogene bloedstamceltransplantatie kunnen meegekomen afweercellen ook weefsels van de ontvanger aanvallen, de graft-versus-hostziekte. Dat is iets anders dan afstoting.^[1]
• Celproduct en ingreep: besmetting, ongewenste celgroei of schade door toediening zijn mogelijke risico’s. Niet goed uitontwikkelde pluripotente cellen vragen bijzondere aandacht vanwege tumorvorming.^[15][22]
• Onzekerheden op lange termijn: een korte veiligheidsstudie kan late of zeldzame problemen missen. Controle na behandeling hoort bij het traject.^[18]

“Uit uw eigen lichaam” betekent niet automatisch veilig. Afname, bewerking, opslag en terugplaatsing kunnen risico’s toevoegen. Bespreek ook welke bestaande behandeling je mogelijk uitstelt of misloopt door voor een ander aanbod te kiezen.^[15]

Hoe herken je een zorgvuldig klinisch onderzoek?

Een klinische studie onderzoekt bij mensen een vooraf omschreven vraag. Er zijn selectiecriteria, een onderzoeksprotocol, onafhankelijke toetsing en afspraken over bijwerkingen en nazorg. Voor deelname hoort begrijpelijke schriftelijke informatie beschikbaar te zijn. Meedoen is vrijwillig; bespreek ook de alternatieven en wat stoppen met deelname betekent.^[16]

Vraag naar het onderzoeksnummer en controleer het via Onderzoek met mensen of het Europese register voor geneesmiddelenonderzoek. Een vermelding in een register is op zichzelf geen bewijs dat de behandeling werkt, dat de studie op dit moment deelnemers aanneemt of dat jouw situatie aan de voorwaarden voldoet.^[16][18]

Een behandelaar die alleen zegt “het is experimenteel” heeft daarmee nog geen zorgvuldig onderzoek aangetoond. Voor celproducten die onder de Europese regels voor geavanceerde geneesmiddelen vallen, onderscheidt de EMA een centrale toelating, een toegelaten klinische studie en een bijzondere nationale ziekenhuisvrijstelling onder voorwaarden. Die vrijstelling is geen algemene erkenning van werkzaamheid.^[17]

Wat kost stamceltherapie en wordt het vergoed?

Er is geen zinvolle standaardprijs: een bloedstamceltransplantatie, een gekweekt celproduct en een commercieel aangeboden injectie zijn verschillende trajecten. Een prijs op een website zegt niets over de kwaliteit van het bewijs.

Laat vóór een besluit schriftelijk vastleggen wat onder de voorgestelde behandeling valt, wie controles en eventuele complicaties opvangt en welke kosten voor eigen rekening komen. Vraag de verzekeraar naar de concrete indicatie, zorgaanbieder en eventuele voorafgaande toestemming. Een EU-toelating en vergoeding zijn niet hetzelfde. Voor aHSCT bij MS gelden in Nederland bijvoorbeeld specifieke pakketvoorwaarden.^[3][19]

Voor Belgische bezoekers: laat toegang en terugbetaling afzonderlijk bevestigen door het behandelcentrum en het ziekenfonds. Nederlandse afspraken gelden daar niet automatisch. Bij een onderzoeksaanbod hoort bovendien helder te zijn welke kosten de studie draagt en of er bijvoorbeeld een reiskostenvergoeding is.^[16]

Ervaringen, klinieken en behandeling in het buitenland

Als je ziek bent, of iemand naast je ziet achteruitgaan, is zoeken naar nieuwe mogelijkheden begrijpelijk. Een persoonlijke ervaring kan helpen om de belasting van een behandeling te begrijpen. Maar een verhaal over verbetering vertelt niet vanzelf waardoor die verbetering ontstond, hoe het met andere behandelde mensen ging of hoe lang het effect aanhield.^[19]

Beoordeel buitenlandse zorg niet alleen op het land of het uiterlijk van de kliniek. Vraag naar het specifieke product, de onafhankelijke onderbouwing, plaatselijke toelating en nazorg thuis. Het Belgische FAGG waarschuwt voor niet-toegelaten stamcelbehandelingen die online worden aangeboden. Een internationaal bereik of professioneel ogende website is geen kwaliteitsbewijs.^[21]

Extra reden om een onafhankelijke arts te raadplegen: één injectie wordt voor veel ongerelateerde aandoeningen aangeboden, bijwerkingen zouden niet bestaan, alleen succesverhalen zijn beschikbaar of je moet snel beslissen en betalen. Een reële mogelijkheid moet ook kritische vragen verdragen.^[17][19]

Vergroten

Veelgestelde vragen over stamceltherapie