Kort uitgelegd
Wat doet de schildklier?
De schildklier maakt vooral T4 en een kleinere hoeveelheid T3. Deze hormonen beïnvloeden hoe cellen energie gebruiken en zijn belangrijk voor groei en ontwikkeling. De hypofyse stuurt de schildklier aan met TSH. De bijschildklieren liggen vlak achter de schildklier, maar zijn afzonderlijke klieren met een andere functie.[1]
Lees verder over de bijschildklieren en hoe ze het calciumgehalte waarnemen, en over hun samenwerking met de nieren en botten.
Voor in de hals
Vlindervormige klier rond de luchtpijp
De schildklier bestaat meestal uit een linker- en rechterkwab met daartussen een smalle weefselbrug. Onder de microscoop zie je ronde follikels. Hun wand bestaat uit thyrocyten; in de holte ligt colloïd met het eiwit thyroglobuline.
De opslag van voorlopers van schildklierhormoon is bijzonder: voorlopers van schildklierhormoon liggen buiten de cellen in het colloïd, gebonden aan thyroglobuline.
Grondstof, fabriek en opslag
Hoe worden T4 en T3 gemaakt?
Thyrocyten nemen jodide uit het bloed op. Het enzym schildklierperoxidase helpt jodium aan tyrosines in thyroglobuline te koppelen. Combinaties daarvan vormen T4 en T3. Wanneer het lichaam hormoon nodig heeft, nemen cellen thyroglobuline weer op en maken T4 en T3 vrij.[1]
De schildklier produceert vooral T4. In verschillende weefsels zetten deiodinase-enzymen T4 om in het biologisch actievere T3 of in inactieve vormen. Jodium is dus noodzakelijk, maar zowel tekort als grote overmaat kan de schildklier verstoren. Zelf hoge doses jodium nemen is geen algemene behandeling.
De schildklieras
TSH stuurt vrijwel iedere stap
De hypothalamus maakt TRH, de hypofyse reageert met TSH en TSH stimuleert opname van jodide, hormoonsynthese, afgifte en groei van de schildklier. Vrij T4 en T3 remmen via negatieve terugkoppeling de hogere schakels.
Daarom worden TSH en vrij T4 vaak samen bekeken. Bij een traag werkende schildklier vanuit de klier zelf is TSH meestal hoog en vrij T4 laag. Bij een probleem in hypofyse of hypothalamus kan het patroon anders zijn.
Vier kleine klieren met een andere taak
Bijschildklieren regelen calcium
Bijschildklieren zijn geen onderdeel van de schildklier, ondanks hun naam en ligging. Hun calciumgevoelige receptor meet de concentratie in het bloed. Daalt calcium, dan neemt PTH toe. PTH bevordert calciumterugwinning in de nieren, beïnvloedt botombouw en stimuleert de vorming van actief vitamine D, waardoor de darm meer calcium kan opnemen.
De C-cellen van de schildklier maken calcitonine. Bij volwassenen is de dagelijkse calciumregeling door PTH en vitamine D belangrijker. Bijschildklieren reageren zelfstandig op calcium en worden niet primair door de hypofyse aangestuurd.
Veel klachten zijn niet specifiek
Te langzaam, te snel of een knobbel
Een tekort aan schildklierhormoon kan onder meer vermoeidheid, kouwelijkheid, obstipatie en een trage hartslag geven. Een teveel kan hartkloppingen, warmte-intolerantie, gewichtsverlies en trillen veroorzaken. De ziekte van Hashimoto en de ziekte van Graves zijn veelvoorkomende auto-immuunoorzaken. Symptomen alleen zijn niet genoeg voor een diagnose.[3]
Een knobbel komt vaak voor en is meestal goedaardig. Beoordeling kan bestaan uit bloedonderzoek, echografie en soms een punctie. Een afwijkende calcium- en PTH-waarde vraagt een eigen analyse; primaire hyperparathyreoïdie ontstaat vaak door overactiviteit van één bijschildklier.
Kunnen schildkliercellen uit stamcellen worden gemaakt?
In de schildklier zijn cellen met progenitoreigenschappen beschreven. Onderzoekers kunnen uit pluripotente stamcellen schildklierachtige cellen en organoïden maken. Zulke modellen helpen de ontwikkeling, erfelijke ziekten en kanker te onderzoeken.
Volledig functioneel, veilig vervangend schildklierweefsel voor routinematige transplantatie bestaat nog niet. Bij hypothyreoïdie blijft behandeling met schildklierhormoon de standaard wanneer een arts dat voorschrijft.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen over de schildklier
Zijn de schildklier en bijschildklieren hetzelfde orgaan?
Nee. Ze liggen dicht bij elkaar, maar hebben verschillende functies. De schildklier maakt vooral T4 en T3; de bijschildklieren maken parathormoon en bewaken het calciumgehalte.
Wat is het verschil tussen T4 en T3?
T4 is het belangrijkste product dat de schildklier afgeeft. In verschillende weefsels wordt een deel omgezet in T3, dat sterker aan de schildklierreceptor bindt.
Wat zegt een TSH-waarde?
TSH laat zien hoeveel stimulatie de hypofyse aan de schildklier geeft. De betekenis wordt meestal samen met vrije T4, klachten, medicatie en de medische situatie beoordeeld.
Kunnen stamcellen een zieke schildklier vervangen?
Onderzoekers kunnen schildklierachtig weefsel uit stamcellen maken, maar dit is nog geen gewone behandeling. Betrouwbare hormoonregeling, veiligheid en langdurige werking moeten verder worden aangetoond.
Gebruikte bronnen
Bronnen
- Rousset B et al. Thyroid Hormone Synthesis And Secretion. Endotext.
- Lofrese JJ et al. Physiology, Parathyroid. NCBI Bookshelf, bijgewerkt 2023.
- NIDDK: Hypothyroidism. Symptomen, oorzaken en diagnostiek.
- Davies TF et al. The emerging cell biology of thyroid stem cells. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism.
Samenstelling: Stamcel.org. Inhoudelijk herzien op 1 september 2026.
Verder over dit onderwerp: Hormoonreceptoren en terugkoppeling: hoe luistert een cel?.